Medam, ane sa a, an nou pote kole pou nou vanse ak lang nou

Sekretarya Egzekitif Akademi Kreyòl Ayisyen 30-09-2016

Tout peyi sou latè ki vle pwogrese envesti anpil nan edikasyon. Nan bidjè yo, toujou gen pwovizyon pou sa. Se pa san rezon Nelson MANDELA te ekri: “Edikasyon se pi gwo zam pou chanje mond lan”. Pawòl sa a, ki soti nan bouch yon nonm ki t ap goumen pou libète, fè nou konprann tout peyi ki vle vanse dwe pran wout edikasyon kòm chimen devlòpman.

Edikasyon la pou bay tout moun posiblite pou konprann mond lan pi byen, sa vle di, konprann sa ki pase deja, epi pèmèt li devlope kapasite pou yo reflechi pi byen, pou yo poze aksyon k ap itil sosyete kote yo ap viv la. Edikasyon pèmèt moun goumen kont entolerans, enjistis ak tout kalite prejije ki kanpe an kwa pou anpeche pwogrè yon kominote. Men, èske Edikasyon sa a ka fèt nan yon lang majorite moun nan popilasyon an pa konprann? Lasyans fèm sou sa : Se nan lang ou konnen ou aprann pi byen. Nou tout sonje kijan nan lane 1986, lang kreyòl la te jwe yon gwo wòl nan chavire diktati a kote pèp la te bouke sibi lenjistis ak tout kalite diskriminasyon. Anpil moun te kontan, gen moun ki te di: “baboukèt la tonbe”. Men, èske se tout baboukèt ki tonbe? Non, nan anpil lekòl, nan anpil enstitisyon nan peyi a, baboukèt la toujou la.

Lè nou konsidere kouman timoun nan lekòl ap sibi vyolans fizik ak vyolans vèbal paske yo pale kreyòl nan klas oswa sou lakou rekreyasyon; lè nou konsidere, jouk jounen jodia, gen moun nan enstitisyon ki gade lòt sou kote lè li pale kreyòl pou li mande yon sèvis; lè nou konsidere sistèm jistis nan peyi a itilize yon lang moun ki vin mande jistis la pa konnen, nou ka di : Ayisyen pa jwi dwa lengwistik li. Misyon prensipal Akademi Kreyòl Ayisyen (AKA) se “Defann epi fè pwomosyon dwa lengwistik ak dwa kiltirèl tout Ayisyen”. AKA ap travay pou sansiblize popilasyon an pou li pa kite yo pase dwa li anba pye. Se nan sans sa a, AKA lanse, depi nan mwa fevriye 2016, yon karavàn nasyonal kote li mache toupatou nan peyi a pou li òganize konferans-deba nan lekòl, nan inivèsite, nan bibliyotèk, nan sant kitirèl yo ak nan òganizasyon sosyal yo; epi, nan okazyon rantre lekòl la pou ane akademik 2016-2017 la, li te òganize yon fowòm sou dwa lengwistik timoun lekòl yo.

Nan okazyon Jounen entènasyonal lang ak kilti kreyòl la, Akademi an ansanm ak tout patnè li yo, tankou : MENFP, Ministè Kilti, SAKS, FLA, BNE, SEA, elatriye, ap òganize yon seri aktivite depi nan lansman mwa a, nan Pòtoprens (28 septanm) pou rive nan seremoni pou mete bout nan aktivite yo nan vil Jeremi, sou plas Goman (28 oktòb) sou tèm: “ Mwa oktòb, mwa lang ak kilti kreyòl, Medam, ane sa a, an nou pote kole pou nou vanse ak lang nou !” Se nan sans sa a tou, AKA pote kole ak UNESCO pou li pwodui yon dokiman pou sansibilize jèn nan lekòl segondè, nan inivèsite ak nan òganizasyon sosyal yo sou pwoblèm devlòpman dirab ak pwoblèm ki konsène sitwayen.
Viv lang kreyòl, Viv Edikasyon, Viv Akademi Kreyòl Ayisyen !